Kunst op tv, afl. 1: Joan Miró bij The X-Files

Waarom worden kunstwerken gebruikt in televisieseries? In deze serie blogs diep ik iedere aflevering een scene uit. Deze keer: wat doen die schilderijen van Joan Miró bij The X-Files?

The X-Files, seizoen 3, aflevering 21

 


Duizenden likes en favourites liegen er niet om. Op 24 januari 2016 komt een nieuw seizoen van The X-Files uit, dertien jaar na de laatste aflevering werd uitgezonden. En dat wordt gevierd. Ook door mij, dus ik kijk een oude aflevering uit seizoen 3 (1996) terug. Er komt niet veel beeldende kunst voor in The X-Files, dus des te opvallender dat ik werken van Miró herken in de aflevering Avatar. Wat doen die daar?

Dit is de trailer van de aflevering die ik keek:

Even opfrissen. Waar ging die cultserie uit de jaren negentig ook alweer over? Fox Mulder en Dana Scully werken voor de FBI en lossen zaken op die een paranormaal tintje hebben. Dat kunnen de reguliere grootogige aliens zijn, maar ook de resultaten van genetische experimenten, dodelijke bijen, heksen, waarzeggers, you name it. Dat klinkt als heftige science fiction, maar dat valt wel mee. De nuchtere Scully, met haar medische achtergrond, verwerpt de meest uitzinnige theorieën. De feitelijke boosdoener is bovendien vaak de overheid of het leger. Maar bovenal: het is af en toe erg grappig. En soms een beetje flauw, zoals in de aflevering die ik kijk; Scully concludeert in een rijk uitgedost bordeel: “Business must be booming.”. Waarop Mulder antwoordt: “I think you mean banging”.

Joan Miro bij The X Files
Klik op de afbeelding om het gifje te zien!

In dit bordeel hangen de schilderijen van Miró. Als het echte schilderijen waren, dan moeten het inderdaad flink prijzige escortdames zijn geweest om werken van Miró te kunnen veroorloven. In februari dit jaar veilde Christie’s nog Painting (Women, Moon, Birds) voor 20,5 miljoen euro. Scully en Mulder zijn in dit luxe appartement om de hoerenmadam te ondervragen over haar prostituees en hun klanten. Mulders leidinggevende, Walter Skinner, trof namelijk die ochtend een overleden prostituee aan in zijn bed. Dat verbaast hem ook. Heeft hij haar soms vermoord in zijn slaap? En daar, met die droom, is de eerste link met Miró.

Surrealisme en dromen
Deze Catalaanse schilder wordt gerekend tot het surrealisme en de kunstenaars van deze stroming lieten zich vaak inspireren door het onderbewuste en door dromen. Ze zochten de realiteit die achter het laagje beschaving vastzat. Als het onderbewuste op die manier bevrijd was, zou dat ook een nieuwe blik op de werkelijkheid mogelijk maken. Om dat onderbewuste te bereiken, zochten de surrealisten manieren om het rationele denkpatroon af te schudden,  door bijvoorbeeld spontaan neer te schrijven of te schilderen zonder erbij na te denken.[1] André Breton, de leider van de surrealisten, zag dit zo